Libro Rojo de los Invertebrados de España

 

Coordinación científica del proyecto
Eduardo Galante Patiño y José R. Verdú Faraco
CIBIO (Centro Iberoamericano de la Biodiversidad)
Universidad de Alicante

Dirección técnica del proyecto
Cosme Morillo Fernández

Coordinación general del proyecto
Elena Bermejo Bermejo y José Manuel Cornejo Sánchez

Colaboradores
David Galicia Herbada, Fernando Corrales Fernández-Baillo y Roberto Matellanes Ferreras

Asistencia científica
Asociación Española de Entomología y Sociedad Española de Malacología

Diseño gráfico y maquetación
Antonio Mateo Rosell

Diseño de portada
Sergio Arranz Bravo

Realización y producción

Fotografía de portada
Estefania Micó (escarabajo), José R. Verdú (araña), Miguel López Munguira (mariposa), José Castillejo (babosa)

Fotografías de capítulos
José R. Verdú

Técnico informático
José Manuel Ávila Fernández
CIBIO, Universidad de Alicante

 

Autores y equipos de trabajo

Dirección y coordinación general científica

Eduardo Galante y José R. Verdú

CIBIO, Universidad de Alicante

Coordinación técnica de la Memoria

Catherine Numa

CIBIO, Universidad de Alicante

Coordinadores de grupos

ARTRÓPODOS

Francisco Javier Ocharán Larrondo

ODONATOS

Universidad de Oviedo

Javier Alba Tercedor

PLECÓPTEROS, EFEMERÓPTEROS

Universidad de Granada

José Antonio Barrientos

ARÁCNIDOS

Universidad de Barcelona

José Martín Cano

LEPIDÓPTEROS

Universidad Autónoma de Madrid

Juan José Presa

ORTÓPTEROS

Universidad de Murcia

Mª Angeles Marcos García

DÍPTEROS

CIBIO, Universidad de Alicante

Marina Blas Esteban

COLEÓPTEROS

Universidad de Barcelona

Marta Goula

HEMÍPTEROS

Universidad de Barcelona

Paddy Ornosa

HIMENÓPTEROS

Universidad Complutense de Madrid

Pedro Oromí

ARTRÓPODOS DE CANARIAS

Universidad de La Laguna

MOLUSCOS

Alberto Martínez Ortí

GASTERÓPODOS DE AGUA DULCE

Universidad de Valencia

Ana Isabel Puente Martínez

MOLUSCOS TESTÁCEOS TERRESTRES

Universidad del País Vasco

Beatriz Arconada

GASTERÓPODOS DE AGUA DULCE

Museo Nacional de Ciencias Naturales, CSIC

(HYDROBIIDAE)

José Castillejo y Javier Iglesias

GASTERÓPODOS SIN CONCHA

Universidad de Santiago de Compostela

Miguel Ibáñez Genís

MOLUSCOS TERRESTRES DE CANARIAS

Universidad de La Laguna

Rafael Araujo

BIVALVOS DE AGUA DULCE

Museo Nacional de Ciencias Naturales, CSIC

Autores de las fichas y Lista Roja:
Pujante, Beatriz Arconada López, Carlos Enrique Prieto, Carlos E. Prieto Sierra, Carlos Ribera, Carmen Elisa Sainz-Cantero Caparrós, Carmen Urones, Catherine Numa, César González, Concepción Ornosa Gallego, D. Musitu, David Sánchez-Fernández, Eduardo Galante, Eduardo Morano Hernández, Eva Ribes, Emilio Rolán Mosquera, Enrique García-Barros, Estefanía Micó, Francesc Gessé, Fernando Robles, Felipe Ribes, Jorge M. Lobo, José Antonio Barrientos, José Carlos Otero, José Castillejo, Joan Lluis Pretus, José Zaragoza, Juan José Bacallado Aranega, Juan José Presa, Leopoldo Castro, Mª Ángeles Marcos García, Marcos Báez, Marcos Méndez Iglesias, Marina Blas, Mario García-París, Marta Goula, Miguel Costas, Miguel Ibáñez, Miguel López Munguira, Miguel Ángel Ferrández, Paul Bunje, Pedro Abellán, Pablo López, Mª Dolores García, Eulalia Clemente y José M. Gil-Sánchez. Autores de las ilustraciones A. Martínez-Ortí: Melanopsis cariosa Linné, 1767; Bourguig-nat, 1868; Theodoxus boeticus(Lamarck, 1822); Theodoxus valentinus(Graells, 1846); Theodoxus velas-coi(Graells, 1846); (Draparnaud, 1805). A. Martínez-Ortí y A. Puente: Islamia ateni (Boeters, 1969); Suboestophora altimirai (Ortiz de Zárate, 1962); Suboestophora hispanica (Gude, 1910); Suboestophora jeresae (Ortiz de Zárate, 1962); Suboes-tophora tarraconensis Xerocrassa molinae(Hidalgo, 1883); Xerocrassa roblesiMar-tínez-Ortí, 2000; Xerosecta (Xerosecta) explanata A. Melic: Agelena lepidaO. Pickard-Cambridge, 1876. A. Martínez-Sánchez: Rhyncomyia italica Bezzi, 1911. A. Ruiz Ruiz: Helicella stiparum B. Arconada y J. Bedoya: Boetersiella davisi Arconada y Ramos, 2001; Boetersiella sturmi 1856); Islamia lagari (Altimira, 1960); Spathogyna fezi (Altimira, 1960); (Boeters, 1981); Ramos, Arconada y Moreno, 2000. C. González: (Fabricius, 1798). Ochthebius glaber Och-thebius montesiFerro, 1983. Baetica ustulata E. Micó: Hoplia coeruleaAnthypna ibericaDrioli, 1980; Gnorimus variabilis(Linnaeus, 1758). : Bombus (Megabombus) reinigiellus(Rasmont, 1983). H. López: Acrostira euphorbiae García y Oromí, 1993; Carabus coarctatus Brullé, 1838; Carabus faustus cabreraiEnderlein, 1929; Dicrodontus alluaudiMateu, 1952; Purpuraria ernaEnderlein, 1929. Andrés Millán, Alberto Martínez-Ortí, Alberto Tinaut, Ana I. Puente, Anabel Martínez-Sánchez, Ángel R. Quirós Menéndez, Antonio Melic, Antonino Sánchez-Ortega, Amador Viñolas, Benjamín Gómez, Ana M. Pascual, Francisco Javier Ortiz Sánchez, Francisco Ocharan Larrondo, Heriberto López, Josefa Velasco, Jaime García Mayoral, Javier Alba-Tercedor, Javier Iglesias, Jesús Plaza Lama, Jordi D. Calabuig, Jordi Luis Lencina, José Luis Ruiz, José Luis Yela, José Luis Viejo, José Mª Salgado Costas, José Martín-Cano, José Ramón Arrébola, José R. Verdú, José Serrano, Josep Ylla i Ullastre, Joaquín Baixeras, Juan Antonio Mª Ángeles Ramos Sánchez, Mª Ángeles Vázquez, Mª Carmen Cartagena, Mª Pilar Gurrea Sanz, Mª Rosario Alonso, Mª Dolores Martínez Ibáñez, Manuel Baena, Manuel Portillo Rubio, Manuel Tierno de Figueroa, Barranco Vega, Rafael Araujo, Santiago Pagola-Carte, Sebastià Sanz, Sergio Montagud Alario, Tomás López, Víctor Sarto i Monteys, Xavier A. Vázquez, Adolfo Cordero Rivera, Francisca Ruano, Félix Torres, Kepa Altonaga, Manuel Ferreras Romero, Pedro Oromí Masoliver, Rocío Ocharan, Salvador de la Cruz López, Mª Dolores García, Eulalia Clemente y José M. Gil-Sánchez.

Autores de las ilustraciones
A. Martínez-Ortí: Melanopsis cariosa Linné, 1767; Melanopsis lorcana; Melanopsis penchinati Bourguignat,
1868; Theodoxus boeticus (Lamarck, 1822); Theodoxus valentinus (Graells, 1846); Theodoxus velascoi
(Graells, 1846); Tudorella sulcata (Draparnaud, 1805).
A. Martínez-Ortí y A. Puente: Islamia ateni (Boeters, 1969); Suboestophora altimirai (Ortiz de Zárate,
1962); Suboestophora hispanica (Gude, 1910); Suboestophora jeresae (Ortiz de Zárate, 1962); Suboestophora
tarraconensis (Aguilar-Amat, 1935); Xerocrassa molinae (Hidalgo, 1883); Xerocrassa roblesi Martínez-
Ortí, 2000; Xerosecta (Xerosecta) explanata (O.F. Müller, 1774).
A. Melic: Agelena lepida O. Pickard-Cambridge, 1876.
A. Martínez-Sánchez: Rhyncomyia italica Bezzi, 1911.
A. Ruiz Ruiz : Helicella stiparum (Rossmässler, 1854).
B. Arconada y J. Bedoya: Boetersiella davisi Arconada y Ramos, 2001; Boetersiella sturmi (Rosenhauer,
1856); Islamia lagari (Altimira, 1960); Spathogyna fezi (Altimira, 1960); Tarraconia gasulli (Boeters,
1981); Tarraconia rolani Ramos, Arconada y Moreno, 2000.
C. González: Buprestis (Yamina) sanguinea (Fabricius, 1798).
D. Sánchez-Fernández, P.Abellán, J. Velasco y A. Millán: Ochthebius glaber Montes y Soler, 1988; Ochthebius
montesi Ferro, 1983.
F. Pascual: Baetica ustulata (Rambur, 1838).
E. Micó: Hoplia coerulea(Drury, 1773); Anthypna ibericaDrioli, 1980; Gnorimus variabilis(Linnaeus, 1758).
F. J. Ortíz-Sánchez : Bombus (Megabombus) reinigiellus(Rasmont, 1983).
H. López: Acrostira euphorbiae García y Oromí, 1993; Carabus coarctatus Brullé, 1838; Carabus faustus
cabrerai Enderlein, 1929; Dicrodontus alluaudi Mateu, 1952; Purpuraria erna Enderlein, 1929.

J. A. Barrientos: Donacosa merlini Alderweireldt y Jocqué, 1991.
J. Castillejo y J. Iglesias: Arion (Mesarion) baeticus Garrido, Castillejo e Iglesias, 1994; Arion (Mesarion)
iratii Garrido, Castillejo e Iglesias, 1995; Arion fuligineus Morelet, 1847; Deroceras hispaniensis Castillejo
y Wiktor, 1983; Deroceras (Deroceras) ercinae De Winter, 1985; Deroceras (Plathystimulus) geresiensis
Rodríguez, Castillejo y Outeiro, 1989; Deroceras (Plathystimulus) tarracense Altena, 1969; Furcopenis
circularis Castillejo y Wiktor, 1983; Furcopenis darioi Castillejo y Wiktor, 1983; Furcopenis gallaeciensis
Castillejo y Wiktor, 1983; Geomalacus (Arrudia) anguiformis (Morelet, 1845); Geomalacus (Arrudia) oliveirae
Simroth, 1891; Geomalacus (Geomalacus) maculosus Allman,1843; Limax cinereoniger Wolf,
1804; Papilloderma altonagai Wiktor, Martín y Castillejo, 1990 .
J. Martín-Cano: Maculinea nausithous (Bergsträsser, 1779).
J. Plaza: Calchaenesthes sexmaculatus(Reiche, 1861); Iberodorcadion (Hispanodorcadion) bolivari(Lauffer,
1898); Iberodorcadion (Baetirodorcadion) ferdinandi(Escalera,1900).
J. R. Verdú: Amaladera longipennis(Verdú, Micó y Galante, 1997); Buprestis splendens Fabricius, 1775;
Ceratophyus martinezi Lauffer, 1909; Coenagrion mercuriale (Charpentier, 1840); Limoniscus violaceus
(Müller, 1821); Meligramma cingulata (Egger,1860); Osmoderma eremita Scopoli, 1763; Paratriodonta
alicantina (Reitter, 1890); Thorectes valencianus (Baraud, 1966); Scarabaeus (Scarabaeus) pius (Illiger,
1803); Thorectes (Silphotrupes) punctatissimus (Chevrolat, 1840); Thorectes (Jekelius) punctatolineatus
(François, 1904); Scarabaeus (Ateuchetus) semipunctatus Fabricius, 1792; Dericorys carthagonovae
(Bolivar, 1897).
L. Frechilla: Gomphus graslinii Rambur, 1842; Lindenia tetraphylla (Van der Linden, 1825); Macromia
splendens (Pictet, 1843); Oxygastra curtisi (Dale, 1834).
M. Blas: Ptomaphagus troglodytes Blas y Vives, 1883.
M. García-París: Mylabris (Micrabris) nevadensis (Escalera, 1915); Mylabris uhagonii Martínez Sáez,
1873.
M. Goula: Leptopterna pilosa Reuter, 1880.
M. Ibáñez y Mª. R. Alonso: Canariella eutropis (Shuttleworth, 1860); Cryptella susannae Hutterer, 1990;
Hemicycla paeteliana (Shuttleworth, in Pfeiffer, 1859); Hemicycla plicaria (Lamarck, 1816); Hemicycla
saulcyi saulcyi (d’Orbigny, 1839); Napaeus isletae Groh e Ibáñez, 1992; Parmacella tenerifensis Alonso,
Ibáñez y Díaz, 1985; Plutonia reticulata (Mousson, 1872); Sculptiferussacia clausiliaeformis Alonso e
Ibáñez, 1992 .
M. A. Marcos: Caliprobola speciosa(Rossi,1790); Mallota dusmeti Andréu, 1926.
M. L. López Munguira: Lycaena helle (Dennis y Schiffermüller, 1775); Polyommatus golgus (Hübner,
[1813]).
MNCN: Apteromantis aptera (Fuente, 1984).
P. Oromí: Collartida tanausu J. Ribes, P. Oromí y E. Ribes, 1997; Maiorerus randoi Rambla, 1993; Pimelia
fernandezlopezi Machado, 1979; Pimelia granulicollis Wollaston, 1864 .
S. Montagud: Ildobates nebotiEspañol, 1966; Artimelia latreillei(Godart, [1823] 1822); Hadjina wichti
(Hirschke, 1904).